Culturele praktijken

Eergerelateerd geweld valt onder de noemer ‘schadelijke culturele praktijken’, net als bijvoorbeeld huwelijksdwang en vrouwelijke genitale verminking. Aan de oorsprong liggen patriarchale, orthodoxe opvattingen over de rol van vrouwen en mannen en over de seksualiteit en reproductieve rechten van vrouwen. De eer van de vrouw is gekoppeld aan haar seksualiteit. En de seksuele eer van de vrouw is gekoppeld aan de familie-eer.

Eergerelateerd geweld is geen huiselijk geweld

Huiselijk geweld is geweld dat door iemand uit de huiselijke kring van het slachtoffer wordt gepleegd. Hieronder vallen lichamelijke en seksuele geweldpleging, belaging en bedreiging (al dan niet door middel van, of gepaard gaand met, beschadiging van goederen in en om het huis). Als verdachten van huiselijk geweld kunnen worden aangemerkt: (ex-) partners, gezins- en familieleden en huisvrienden. Verdachten en slachtoffers kunnen mannen en vrouwen zijn, en kunnen kind of volwassene (waaronder ouderen) zijn.

Bij eergerelateerd geweld gaat het om het motief om met geweld te dreigen of het toe te passen, namelijk een geschonden eergevoel/eermotief, en zijn er (vanwege de collectieve context) mogelijk meerdere (potentiële) daders in beeld, die de eer willen herstellen. Het kan voorkomen dat huiselijk geweld en eergerelateerd geweld over één kam worden geschoren, aangezien de consequenties van gewelddadige escalatie op het oog gelijk lijken. Ook zijn er parallellen te trekken voor wat betreft gedrag in allochtone gezinnen zou dan voortkomen uit cultuur,

Eergerelateerd geweld is een strafbare vorm van eigenrichting en kan variëren van bedreiging tot moord. Omdat veel van dit geweld plaatsvindt in de huiselijke kring dan wel de familiesfeer, is er een overlap met thema’s als huiselijk geweld en kindermishandeling. Bij eergerelateerd geweld speelt echter expliciet een aanleiding tot huiselijk en eergerelateerd geweld. Op familiaal vlak kunnen voedingsbodemsvoor eerconflicten ontstaan, bijvoorbeeld door verzet tegen regels, overspel en buitenechtelijke zwangerschappen, maar dergelijke kwesties kunnen echter even goed de resulteren in huiselijke twisten.

De kans bestaat dat bij ruzies in allochtone families sneller gedacht wordt aan eergerelateerd geweld, terwijl bij een conflict in autochtone gezinnen met een vergelijkbare aanleiding automatisch het etiket ‘huiselijk geweld’ in beeld komt. Gewelddadig terwijl bij huiselijk geweld onder autochtonen die link naar cultureel bepaalde opvattingen achterwege blijft. Het is zaak beide vormen van geweld in een vroeg stadium van het onderzoek van elkaar te onderscheiden, omdat zij elk een andere aanpak behoeven. (Bron: Aanwijzing i.d.z.v. artikel 130, lid 4 Wet RO).

Het begrip eer

Of iemand eer heeft wordt grotendeels bepaald door hoe de eigen gemeenschap het gedrag van het individu en zijn/haar familie beoordeelt. In groepsculturen ontleen je eer door je te houden aan de basisvoorwaarden om bij de sociale groep te horen. Deze beoordeling vindt voortdurend plaats, bijvoorbeeld over hoe een man en hoe een vrouw zich dienen te gedragen. Zo’n code is bijvoorbeeld: de man verdient het geld en is veel buitenshuis, de vrouw verzorgt het huishouden en de kinderen. Dit geeft persoonlijke eer. Dit in tegenstelling tot de meer westerse individualistische culturen, waar je eer verwerft door persoonlijke daden en successen. In een groepscultuur betekent maatschappelijke eer dat men gelijkwaardig is binnen de gemeenschap en dat men elkaar kan vertrouwen. Zo verkrijg je respect van de anderen, maar ook steun en bescherming.

De maatschappelijke eer is in eerste instantie collectief bezit van de familie, waarvoor je niets bijzonders hoeft te doen, behalve de ‘normaal’ geldende omgangsvormen rond integriteit en gastvrijheid. Je hoort elkaar bijvoorbeeld niet op te lichten of de deur te weigeren. Deze regels gelden voor zowel mannen als vrouwen. Het bezitten van eer is van het grootste belang voor het sluiten van een goed huwelijk. Een kandidaat met geld, aanzien en een goede familie is voor de toekomst van een dochter een goede verzekering. En dat is waar ouders naar streven.

We spreken dan over families en/of groepsculturen -waar patriarchale, orthodoxe opvattingen over de rol van vrouwen en mannen, en over de seksualiteit en reproductieve rechten van vrouwen- een essentiële rol spelen. Waar een strikte rolverdeling tussen vrouwen en mannen een basis heeft en dus mannelijkheid en vrouwelijkheid duidelijk zijn gedefinieerd. Alhoewel dit deze opvattingen nergens zwart op wit staan beschreven maar welke navolg hebben en als ongeschreven wetten worden nageleefd. Leven onder de druk indien één familielid de eer verliest, zal de hele familie als eerloos worden beschouwd.. alle leden verliezen dan het respect en de steun van de voor hun belangrijke sociale omgeving.

Eer bestaat niet uit gradaties: je hebt eer, of je hebt geen eer.  Je kunt niet ‘een beetje eer’ hebben.

De zedelijke eer

Het seksuele gedrag van vrouwen is een belangrijke graadmeter waarmee de omgeving bepaalt of een familie eer heeft. Om de seksuele familie-eer in stand te houden, hebben mannen en vrouwen verschillende, sekse specifieke taken. Meisjes en vrouwen zijn de draagsters en beschermsters van de seksuele familie-eer. Zij moeten fysiek ‘onbevlekt’ zijn, dat betekent geen seksuele contacten buiten het huwelijk – dus als maagd het huwelijk in – en daarna niet vreemdgaan. Vrouwen en meisjes dienen zich aan allerlei regels en voorschriften te houden als zij zich in het openbaar begeven. Dit zijn voorschriften voor kleding, gedrag, contacten met mannen, etc.. Alle regels zijn gericht op het voorkomen van roddel. Niet zelden worden vrouwen thuis gehouden of zelfs opgesloten. Zo zullen ouders van leerplichtige meisjes het lesrooster van hun dochters goed in de gaten houden en eisen dat ze direct na de lessen naar huis komen. Mannen worden gezien als de hoeders van de seksuele eer van hun vrouwelijke familieleden, en worden geacht die eer indien nodig te herstellen.

Voor een man is de familie-eer minder gekoppeld aan seksuele eer, al moet hij zorgen dat hij niet anaal gepenetreerd wordt: dan is hij ‘geen man’.

Huiselijk geweld als uiting van eergerelateerd geweld

Mishandeling, geestelijke druk en controle

Om de familie-eer te beschermen kunnen mishandeling, geestelijke druk en controle worden ingezet. Hier zijn huiselijk geweld en eergerelateerd geweld vaak moeilijk van elkaar te onderscheiden. Meisjes krijgen vaak van jongs af aan waarschuwingen dat zij zich volgens de gestelde normen en waarden van de sociale omgeving moeten gedragen terwijl jongens wordt verteld dat zij op hun vrouwelijke familieleden moeten toezien dat zij zich hiernaar gedragen. Dit kan gepaard gaan met geweld: waaronder slaan, schoppen, bangmakerij, bedreigingen en/of strenge controle.

Wanneer er roddels ontstaan dat een meisje/ vrouw zich te ‘vrij’ gedraagt ten opzichte van jongens en mannen, of zich te sexy kleedt, en/of wanneer een jongen zich niet ‘mannelijk’ genoeg gedraagt, kunnen de inperkende maatregelen ernstiger worden. De ouders sluiten hem of haar bijvoorbeeld op in huis en/of houden hem of haar thuis van school. Ook getrouwde vrouwen kunnen, zeker zolang ze in hun vruchtbare periode zijn, vergelijkbare controle en geweld vanwege de bescherming van de eer ervaren.

Eer herstel

Is de gemeenschap op de hoogte van een ‘misstap’ van een vrouw of meisje (vooral seks buiten het huwelijk) dan staat de familie onder druk om maatregelen te nemen voor eerherstel. Zo toont de familie aan wel degelijk eer te bezitten en kan deze weer geaccepteerd worden in de gemeenschap. De familie kan dit doen door een aantal maatregelen te treffen, die passend moeten zijn bij de ernst van het voorval en welke binnen de sociale groep geaccepteerd zijn. De familie overlegt onderling, ook met opa en ooms in het herkomstland, wat tegenwoordig makkelijk is met de moderne communicatiemiddelen als Skype, Facebook, Instagram en MSN. Dit wordt een familieberaad genoemd.

Om de bedreigde eer te beschermen en/of de geschonden familie-eer te herstellen, te ‘zuiveren’, gebruiken families verschillende manieren. Dat hoeft niet altijd gepaard te gaan met geweld of dwang. Vreedzame alternatieven voor eergeweld zijn bijvoorbeeld negatie: doen alsof er niets aan de hand is. Dit is een optie als de misstap louter in (zeer) kleine kring bekend is. Andere alternatieven: een financiële vergoeding, of de verhuizing van de eerschender naar een andere regio (soms met familie), of het treffen van minimale symbolische maatregelen, zoals een flinke scène schoppen. Ook kan de familie een rechtszaak aanspannen. Lukt dit niet, dan zal de familie wegen zoeken waarbij dwang, bedreiging of geweld aan de orde kunnen zijn. Dit is eerder het geval in families waar geweldgebruik vrij gewoon is. Dit geweld beschouwen we als eergerelateerd geweld.

Voorbeelden van maatregelen om het eerverlies te herstellen:

Huwelijksdwang
Een gedwongen huwelijk is een religieus en/of wettelijk huwelijk waarbij de (voorbereidende) huwelijkshandelingen tegen de vrije wil van minstens één van de huwelijkskandidaten plaatsvinden en waar na een bepaalde vorm van dwang mee is ingestemd.Een gedwongen huwelijk kan de basis zijn van eergerelateerd geweld en een poging tot eerherstel wanneer het huwelijk wordt gesloten om daarmee een eerschending te voorkomen (een meisje gedraagt zich bijvoorbeeld heel vrij, haar ouders zijn bang voor een ‘misstap’). Of wanneer het huwelijk wordt gesloten om de seksuele familie-eer te herstellen na een zogenaamde ‘fysieke bevlekking’(ontmaagding, verkrachting, seksuele relatie, buitenechtelijke zwangerschap, incest).

Gedwongen abortus
Bij een voorhuwelijkse zwangerschap kan de betrokken jongedame/ vrouw gedwongen worden tot het ondergaan van abortus van de ongeboren vrucht.

Verstoting
Verstoting is het ‘sociaal dood’ verklaren van een familielid: dit gebeurt openlijk en wordt echt ook zo uitgesproken. De verstotene moet ver van de familie gaan wonen, absoluut geen contact en steun meer zoeken, dan laat de familie deze persoon met rust. Verstoting is soms de uitkomst van een bemiddeling, als men geen andere oplossing voor een eerconflict vindt en men ook geen fysiek geweld wenst te gebruiken. Soms wil een slachtoffer zelf als uitkomst van een bemiddeling verstoten worden om dan een nieuw leven te beginnen (bijvoorbeeld met een geliefde). De familie moet hier dus wel mee instemmen en dit als zodanig benoemen: je bent mijn dochter niet meer.

Achterlating
Als de eer is aangetast of dreigt te worden aangetast, kan een familie de ‘eerschender’ achterlaten of terugsturen naar het land van herkomst. Dit gebeurt vanuit de verwachting dat zij daar, onder de hoede van grootouders of een oom en tante, beter beschermd is tegen eerverlies. Het kan gaan om verschillende situaties. Bijvoorbeeld:

  • Een meisje gedraagt zich in de ogen van de gemeenschap te losbandig. Zij wordt naar het land van herkomst gestuurd om te voorkomen dat zij de eer van de familie schendt. Zij wordt daar ‘heropgevoed’ tot een ‘eervol’ meisje.
  • Een meisje heeft de eer van de familie aangetast omdat zij geen maagd meer is. Om te voorkomen dat dit bekend wordt stuurt de familie haar terug naar het land van herkomst, eventueel om haar daar uit te huwelijken.
    Dit zelfde kan gebeuren met een jongen waarvan de familie vermoedt dat hij homo is.
  • Een getrouwde vrouw schendt de eer van de familie, de gemeenschap roddelt over haar in hun ogen losbandige gedrag (ze flirt bijvoorbeeld met andere mannen, zou vreemdgaan of lesbisch zijn of heeft op MSN of facebook contacten met andere mannen). Haar echtgenoot en / of schoonfamilie laat haar achter in het land van herkomst, waarmee zij hopen een einde te maken aan de roddels.
  • Een vrouw kan ook door haar echtgenoot worden achtergelaten in het land van herkomst omdat hij haar te ‘westers’ vindt, of de voorkeur geeft aan een andere vrouw. De achterlating is dan een vorm van partnergeweld en kindermishandeling.

Gedwongen zelfmoord
Vermeend eerschender kan worden gedwongen om zichzelf van het leven te beroven onder psychische, lichamelijke mishandeling, druk en bedreiging.

Eermoord/eerwraak
Moord om de familie-eer het herstellen of herwinnen noemt men ‘eermoord’ of ‘eerwraak’. Degene die in de ogen van de familie en de gemeenschap de eer schendt, wordt vermoord.. Dit is wel de uiterste uiting van Eergerelateerd Geweld. Hier is sprake van een situatie waar de schending van de eer bekend is geraakt in de buitenwereld en de gemeenschap. Er is een buitenhuwelijks seksueel contact geweest, een bevlekking. Er is geen vreedzame oplossing voorhanden.

Doorverwijzen

Wil jij voorlichting op maat of meer informatie over huiselijk geweld of over Stichting Wende? Neem dan contact met ons op!

Stuur ons een bericht
  • 070 - 392 57 74